De Houvast-aanpak: steun organiseren vanuit het leven van de cliënt

Begeleiding niet organiseren vanuit een doelgroep, maar vanuit het leven van de cliënt. Dat is wat directeur Marc van Bekhoven voor ogen stond, toen hij dertien jaar geleden samen met Henk Peijs Het Houvast oprichtte. ‘We zagen hoe cliënten met een hoge zorgzwaarte steeds opnieuw vastliepen in traditionele woongroepen’, vertelt Marc. ‘Groepswonen is niet voor iedereen geschikt. We zagen situaties waarin de kwaliteit van leven onder druk kwam te staan, vaak met inzet van drang en dwang. Terwijl we allemaal weten: iedereen wil regie over zijn eigen leven.’ 

Het Houvast is een waardengedreven aanpak. ‘Dat betekent dat alles wat we doen gericht is op wat voor de cliënt belangrijk is’, aldus Marc. ‘Niet de regels, kosten of indicaties staan centraal, maar het best mogelijke leven voor de persoon. Daarbij werken we vanuit gedeelde waarden, vooral vanuit oplossingsgericht werken en presentie. Elke cliënt woont in een eigen huis, net als iedereen. De ondersteuning is ambulant, maar met een 24-uurskarakter. Dat wil zeggen: we leveren planbare zorg waar het kan, en zorg op ongeplande momenten als dat nodig is. Het is maatwerk. Inmiddels ondersteunen 45 begeleiders met in totaal 25 FTE 75 cliënten.’  

Meer zeggenschap voor de cliënt 

Judith Coolen is als orthopedagoog-generalist al ruim tien jaar betrokken bij Het Houvast. Ze vertelt over het uitgangspunt van Het Houvast. ‘Traditioneel is het zo: je hebt een indicatie en die bepaalt welke zorg en begeleiding je krijgt. Maar er zijn cliënten die zeggen: "die indicatie helpt mij niet, ik krijg niet wat ik nodig heb." Bij ons kan de cliënt zeggen: dit wil ik. En dan beginnen we daar. Cliënten met een hoog zorgzwaartepakket krijgen daardoor niet minder, maar juist meer zeggenschap – over waar ze wonen, met wie ze contact hebben, hoe hun dag eruitziet en wie hen begeleidt. Het kernteam rondom een cliënt kan bestaan uit twee begeleiders, maar ook uit acht. Het gaat erom wat voor de cliënt werkt.’ 

Myrna Staal is ook orthopedagoog-generalist bij Het Houvast. Zij vult aan: ‘In de begeleiding staat niet het oplossen van problemen centraal, maar samen onderzoeken wat werkt. Zo kan de cliënt zelf tot oplossingen komen. Daarvoor moeten professionals zichzelf niet groter maken dan nodig is, maar juist kleiner. En fouten toestaan. Fouten maken en domme dingen doen horen bij het leven. Als iets misgaat, zeggen we niet: zie je nu wel? We zeggen: Oké, en hoe nu verder?’ 

Telkens afstemmen met de cliënt  

Wat voor de cliënten geldt, geldt ook voor de medewerkers van Het Houvast. Ook zij krijgen ruimte voor eigen regie, maar wel vanuit wat nuttig is en werkt voor de cliënt. ‘De cliënten bepalen in feite wat zij met welke begeleider ondernemen’, zegt Judith. ‘De ene begeleider regelt samen met de cliënt de boodschappen, de ander het contact met bewindvoering. Net wat de cliënt prettig vindt. Een cliënt zei: vroeger stonden in mijn cliëntplan doelen die anderen voor mij bedacht hadden. Nu staat in mijn plan wat de doelen zijn voor de begeleiding, zodat wij prettig samenwerken.’  

Voor professionals betekent dat telkens afstemmen met de cliënt. ‘We denken niet: wat zegt de richtlijn? Maar: wat is hier helpend?’, aldus Myrna. ‘Dat vraagt ruimte en vertrouwen, maar ook reflectie. Daarom werken begeleiders in kernteams, met veel onderlinge afstemming. Intervisie is ook beschikbaar, Judith en ik begeleiden die. Samen met Vilans hebben we een intervisietool ontwikkeld, gebaseerd op de Houvast-aanpak. De vragen die begeleiders aan cliënten stellen, stellen zij ook aan elkaar. Niet om oplossingen aan te dragen, maar om het denkproces te ondersteunen.’ 

Anders kijken naar ontwikkeling en risico 

Wat Het Houvast in de loop der jaren leerde, is dat de aanpak toekomstbestendig is. ‘Het Houvast werkt op basis van VPT-financiering’, licht Marc toe. ‘Daardoor heb je meer regelruimte en meer keuzevrijheid bij de invulling van de zorg. Precies zoals we willen bij Het Houvast. Verder is VPT goedkoper dan wonen in een groepssetting. De steun is effectiever georganiseerd, waardoor er minder begeleiding nodig is. Veel cliënten, ook met een hoge zorgvraag, willen graag zelfstandig wonen. Met deze aanpak kan dat.’  

Een misverstand, zo vinden ze bij het Houvast, is dat cliënten eerst allerlei vaardigheden moeten ontwikkelen, voordat zij zelfstandig kunnen wonen. ‘Het idee bestaat dat de cliënt toe moet groeien naar deze manier van zorg, dat je daar in een stappenplan naartoe moet werken’, zegt Judith. ‘Maar Het Houvast ziet dit als een ander zorgaanbod. Niet het ontwikkelingsniveau bepaalt hoe iemand woont, maar hoeveel steun iemand nodig heeft en op wat voor manier je die kan organiseren. Wat cliënten vooral willen is verbinding, er zijn als het nodig is. Die verbinding helpt om risico’s te verkleinen. Daarvoor hoef je niet continu fysiek in de buurt te zijn.’ 

Lekker kabbelen 

Al met al draait de aanpak om vertrouwen en niet om verantwoording. ‘We willen voor cliënten én medewerkers comfort organiseren’, aldus Marc. ‘Overal de stress zo laag mogelijk houden. Die mindset is belangrijk, maar daar kom je niet zomaar. Logisch dat een cliënt stress krijgt, als die iets vervelends meemaakt. Wat medewerkers moeten afleren, is dat zij dan ook stress krijgen. Het moet lekker saai zijn bij ons, lekker kabbelen. Als het lekker kabbelt, doen we ons werk goed.’